વર્ટિગો એ અપ્રમાણસરની સમતુલા છે જે ખાસ કરીને કાનની આંતરિક સમસ્યાને લીધે થાય છે, જે અચાનક, નિરાશાજનક સંવેદનામાં પરિણમે છે જેના કારણે જે તે વ્યક્તિને વિશ્વ ભમતુ હોય તેવી લાગણી થાય છે. તે શરીરની વેસ્ટીબ્યુલર તંત્રને અવરોધે છે જે એક આંતરિક જીપીએસ તરીકે કાર્ય કરે છે અને સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે. કોઇ પણ સંકેતો વિના ચક્કર આવવા, પડી જવાના કે ફ્રેક્ચર થવાના જોખમમાં વધારો થાય છે. વર્ટિગો સર્વસામાન્ય છે, જે વિશ્વભરમાં 10માથી 1 વ્યક્તિ તેમના જીવનકાળામાં અનુભવે છે.
[1] ભારતમાં 0.71% વર્ટિગો હોવાનું મનાય છે, જે સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ 9 મિલીયન થવા જાય છે.
[2]તે મોટે ભાગે વૃદ્ધોમાં જોવા મળે છે, જેમાં 30% લોકો 60 વર્ષથી ઉપરના અને 50%થી વધુ 85 વર્ષના અસરગ્રસ્ત છે.
[3] વધુમાં મહિલાઓને વર્ટિગો થવાનું જોખમ બેથી ત્રણ ગણુ વધુ રહે છે.
[4] ઘરની આસપાસ ફરવું, કરિયાણાની ખરીદી, કામ પર જવું જેવા દૈનિક કાર્યો ચક્કર સાથે પડકારરૂપ છે. તે સામાજિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ પર દૂરગામી પરિણામો ધરાવે છે, અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓ ઘરે રહેવાનું વલણ ધરાવે છે, જે સ્વતંત્રતા ગુમાવવા તરફ દોરી જાય છે અને ચિંતા અને હતાશા જેવી મનોવૈજ્ઞાનિક અસરો તરફ દોરી જાય છે.
[5],ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં, ચિંતામાં વધારો અને સ્ટ્રેસ હોર્મોન-કોર્ટિસોલટ્રિગર વર્ટિગોના પરિભ્રમણ સ્તરને લીધે આ એક દુષ્ટ ચક્રની રચના કરે છે.
[6]તે વ્યક્તિના કામના જીવનને પણ અસર કરી શકે છે, જે નોકરી બદલવી અથવા છોડી દેવી, કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે અને કામકાજના દિવસોમાં ગુમાવવામાં પરિણમે છે, જેના પરિણામે લોકો પર આર્થિક અસર પડી શકે છે.
[7] તેનો ઉચ્ચ વ્યાપ હોવા છતાં, સ્થિતિ વિશે જાગૃતિનો અભાવ છે.
[8]વ્યક્તિઓ ઘણીવાર સામાન્ય ચક્કર જેવા રોજિંદા મુદ્દાઓને અવગણે છે, જે પ્રાથમિક સંભાળના સ્તરે વર્ટિગોનું નિદાન કરે છે કારણ કે એક લક્ષણ તરીકે ચક્કરનું વર્ણન કરવું અને પ્રમાણિત કરવું મુશ્કેલ છે. વધુમાં, વર્ટિગોનું નિદાન કરવું મુશ્કેલ હોઈ શકે છે કારણ કે તેના લક્ષણો, જેમ કે ઉબકા અને ઉલટી, અન્ય સ્થિતિઓથી અલગ પાડવા મુશ્કેલ છે.
[9]સદનસીબે, વર્ટિગોની સારવાર શારીરિક ઉપચાર, આહારમાં ફેરફાર અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર, દવા, મનોરોગ ચિકિત્સા અથવા કેટલાક કિસ્સાઓમાં સર્જરી દ્વારા પણ કરી શકાય છે. આમાં વેસ્ટિબ્યુલર રિહેબિલિટેશન એક્સરસાઇઝનો સમાવેશ થાય છે, જે ડૉક્ટર સાથે પરામર્શ કરીને વ્યક્તિગત કેસ માટે કસ્ટમાઇઝ કરવામાં આવે છે. આથી, વહેલા નિદાન અને અસરકારક સારવાર વિકલ્પોમાં મદદ કરવા માટે જાગૃતિ વધારવાની જરૂર છે.
એપોલો હોસ્પિટલ્સ, ભાટ, અમદાવાદના સિનીયર ઇએનટી કન્લ્ટન્ટ ડૉ. રાજેશ વિશ્વકર્માએ ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું હતુ કે, “વર્ટિગો વિશે જાગૃતિ વધારવાની જરૂર છે જેથી વ્યક્તિઓ વહેલી તકે મદદ મેળવી શકે. આ ખાસ કરીને મહત્વનું છે કારણ કે તે વિવિધ આરોગ્યની સ્થિતિનું લક્ષણ હોઈ શકે છે,
[10]રોજિંદા જીવનને અસર કરી શકે છે અને અસ્થિભંગ અથવા પડવા સહિત સંભવિત ગંભીર પરિણામો અને પરિસ્થિતિઓ તરફ દોરી શકે છે. સંયુક્ત કસરત-આધારિત અને તબીબી સારવારનું પાલન વ્યક્તિઓને તેમની જીવનશૈલી સુધારવામાં મદદ કરવા માટે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.”
એબોટ ઈન્ડિયાના પ્રાદેશિકમેડિકલડિરેક્ટરડૉપરાગશેઠજણાવ્યું હતું કે, “વર્ટિગો એ એક નબળી સ્થિતિ છે ત્યારે તે વ્યક્તિના જીવનને ખૂબ અસર કરી શકે છે, ત્યારે તેને યોગ્ય કાળજી સાથે સંચાલિત કરી શકાય છે. એબોટ ખાતે, અમે વર્ટિગોની જાગૃતિ વધારવા અને વિશ્વસનીય ઉકેલો પ્રદાન કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. આમ, અમે વેસ્ટિબ્યુલર એક્સરસાઇઝના વિડિયો ટ્યુટોરિયલ્સ સહિતની શૈક્ષણિક સામગ્રી પૂરી પાડી રહ્યા છીએ જેથી લોકોને તેમની સ્થિતિનું સક્રિયપણે સંચાલન કરવામાં મદદ મળે. આ તેમને આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધવા માટે સશક્ત બનાવી શકે છે, જેથી તેઓ તેમનું સંતુલન પાછું મેળવી શકે અને સંપૂર્ણ, સ્વસ્થ જીવન જીવી શકે.” જીવનશૈલી ઉકેલો લક્ષણોમાં સુધારો કરી શકે છે, પરંતુ તે જ સમયે, ધરાવતા લોકો સૂચવેલ સારવારને વળગી રહેતા નથી.
[11]હુમલાની સંખ્યા અને તીવ્રતા ઘટાડવા માટે દવાઓના સમયપત્રકનું પાલન અને ડૉક્ટરની સલાહને અનુસરવી પણ જરૂરી છે. આ લોકોને તેમના ચક્કરને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ કરી શકે છે, તેમને પુનઃપ્રાપ્તિના માર્ગ પર ટેકો આપી શકે છે.
